Падобных аб’ектаў у Беларусі дакладна небагата – гэта храм-прывід у закінутай вёсцы Саматэвічы. Месціцца на самым усходзе краіны – у Касцюковіцкім раёне. Менавіта тут, пасярод адселенай пасля аварыі на ЧАЭС зоны, сярод ляснога гушчару ўзвышаецца велічная пабудова – былая Свята-Троіцкая царква ў Саматэвічах. Гэта гіганцкі 30-метровы храм у апусцелай вёсцы-прывідзе, якая больш афіцыйна не існуе.
Самэтэвічы калісьці былі буйным і багатым мястэчкам, вядомым яшчэ з 1585 года. Сёння ў гэта складана паверыць, але ў пачатку 20 стагоддзя тут кіпела жыццё, збіраліся велізарныя кірмашы, а ў 1914 годзе тут нарадзіўся легендарны народны паэт Беларусі Аркадзь Куляшоў.
Мясцовы гаспадар, Іван Галынскі, у 1835 годзе распачаў будаўніцтва мураванай Троіцкай царквы, на месцы згарэлага храма-папярэдніка. Храм будавалі з сапраўдным сталічным размахам і амбіцыямі. Ёсць нават такая думка, што аўтарам праекта царквы стаў сябра Канстанціна Тона – таго самага архітэктара, які будаваў Храм Хрыста Збаўцы ў Маскве. Кажуць, што таленавітаму дойліду за працу заплацілі столькі залатых манет, колькі змагло змясціцца ў ягоны капялюш. Калі гэта быў высокі цыліндр – архітэктар вярнуўся дадому казачна багатым.
Будынак узвялі ў рэтраспектыўна-рускім стылі, ён быў цалкам гатовы ўжо ў 1842 годзе. Атрымаўся магутны крыжова-купальны сабор з трыма ўваходамі і паўкруглай апсідай.
Сцены гэтага храма выкладзены з трывалай чырвонай цэглы, таўшчыня якіх у асобных месцах дасягае больш за метр. Звонку, дэкор будынка меў цікавую разынку: з трох бакоў фасада, прама на цагляных сценах, былі выкладзены велізарныя надпісы з масіўных металічных літар. Напрыклад, з паўночнага боку быў надпіс: “В память в бозе почившей матери от благодарных детей 1842-го года марта 30-го дня“. Гэта было прысвячэнне княгіні Анастасіі Галынскай.
Памеры царквы дзівяць і цяпер, калі заходзіш унутр, хочаш ці не хочаш, а закідваеш галаву каб убачыць столлю.
Сёння, вядома, ад былой раскошы царквы не засталося а ні адбітачка – усе алтары і дубовыя элементы даўно знішчаны пажарамі і рабаўнікамі. Але, калі стаіш пад голымі магутнымі скляпеннямі і глядзіш на велізарныя ўнутраныя аркі, – архітэктурны геній гэтага месца адчуваецца напоўніцу.
Пасля прыходу савецкай улады ў гэты край – царкву прымусова зачынілі. У розныя часы велічныя муры выкарыстоўвалі пад гаспадарчыя патрэбы, зернясховішча і нават клуб. Але галоўны і самы трагічны ўдар па Саматэвічах нанёс красавік 1986 года, калі вёска патрапіла пад моцнае радыяцыйнае забруджванне.
Пасля адсяленне жыхароў Саматэвічаў, менавіта гэты мураваны волат застаўся адзіным сведкам таго, што тут калісьці жылі людзі. Храм моцна пацярпеў ад часу, рабаўнікоў і пажару, але ягоныя сцены і велічныя скляпенні па-ранейшаму трымаюцца. Праз пустыя аконныя праёмы растуць дрэвы, а на даху зелянее мох. Атмасфера тут па-сапраўднаму постапакаліптычная.
Гэтая цікавостка знаходзіцца ў зоне адсялення, таму пры яе наведванні трэба выконваць правілы бяспекі. Праязджаць сюды лепш у сухую пагоду, бо дарога праходзіць праз хмыз. Унутр самога будынка заходзіць трэба вельмі асцярожна з-за пагрозы абрушэння старых цагляных скляпенняў. Ніжэй адзнака гэтага аб’екта на мапе:
Яшчэ адна славутасць, якую варта паглядзець у гэтым раёне, – занядбаны касцёл у Канічах.
