Вялікая Рагозніца (Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) – гэта вельмі маляўнічае і цікавае места з багатай гісторыяй, якое пакуль не так шырока вядомае турыстам, але патэнцыял тутака безумоўна ёсць. З цікавостак можна вылучыць шыкоўны касцёл з нетыповай для Беларусі архітэктурай і сядзібу Сухадольскіх, якая няблага так захавалася да нашага часу.
Само гэтае мястэчка ўзнікла паабапал берагу невялікай рэчкі Юхнаўка. Навукоўцы і даследчыкі мяркуюць, што назва магла паходзіць ад балотнай расліны “рагоз”, якой багата заўсёды было ў гэтых мясцінах. Ёсць дарэчы і яшчэ адзін варыянт паходжання назвы ад “рагожы” – грубай тканіны, якую выраблялі з валокнаў гэтай жа расліны. Ну і як без легенды. Так згадваецца, што ў 1534 (ці 1538) годзе маёнтак належаў знакамітай Боне Сфорца. Паводле мясцовага падання, жыхары вёскі падаравалі ёй тканую посцілку з рагожы небывалай прыгажосці. Каралеве падарунак вельмі спадабаўся, і з таго часу за паселішчам замацавалася назва Рагозніца.
У другой палове 17 стагоддзя ўладальнікамі Рагозніцы сталі прадстаўнікі роду Сухадольскіх (герба Яніна), з прозвішчам якіх і звязаны лёс сядзібы. Так бы мовіць ядром маёнтка, быў сядзібны дом, які як мяркуецца, быў закладзены яшчэ ў 1791 годзе. Мураваны палац у стылі класіцызму пабудаваў кашталян і апошні гарадзенскі ваявода Антоні Сухадольскі. Антоні быў вядомы тым, што на соймах Рэчы Паспалітай актыўна выступаў за тое, каб у ваенныя камісіі ўваходзілі не толькі палякі, але і ўраджэнцы беларускіх земляў.
Сын Антонія, Ян Сухадольскі, пайшоў шляхам бацькі, быў актыўным удзельнікам паўстання Тадэвуша Касцюшкі. Наступныя нашчадкі, таксама адзначаліся ў гісторыі як творы, дзеячы і патрыёты сваёй радзімы. За што былі пакараныя і згубілі фамільныя землі. Так пасля Сухадольскіх, Рагозніца перайшла да шляхціцаў Шабанскіх. Іхняя сям’я таксама ахвяравала сабой дзеля свабоды і волі, таму падчас паўстання 1863-1864 гадоў, малады Шабанскі без сумневаў далучыўся да паўстанцаў. Ён загінуў у баі з казакамі непадалёку ад свайго маёнтка. На месцы той бітвы пазней быў усталяваны памятны валун з надпісам “Паўстанцам 1863 года”.
У 1905-1906 гадах частку маёнтка выкупіў дваранін Оскар Мейштовіч (Мяштовіч), які перавёў гаспадарку на еўрапейскі лад. Оскар быў таленавітым прадпрымальнікам і заснаваў у Рагозніцы броварны і крухмальны заводы. На хвіліначку, Рагозніцкі крухмальны завод працуе і сёння, з’яўляючыся адным з найстарэйшых бесперапынна дзеючых вытворчасцей у Беларусі. Таксама, менавіта Мейштовічы выступілі асноўнымі фундатарамі незвычайнага касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Гэты храм з бутавага каменю мае рэдкія для Беларусі рысы канструктывізму і неараманікі, што больш нагадвае лютэранскія кірхі Скандынавіі ці Прыбалтыкі.
У верасні 1939 года, пасля прыходу савецкіх салдат, пажылы Оскар Мейштовіч быў арыштаваны і забіты бальшавікамі ў раёне суседняй Зэльвы. Палац у Вялікай Рагозніцы экспрапрыіраваны. За савецкім часам і дагэтуль тутака месціцца кіраўніцтва мясцовай гаспадаркі (зараз гэта КСУП “Імя Адама Міцкевіча”). Напрыканцы 2023 года сіламі і сродкамі гэтага прадпрыемства быў праведзены сур’ёзны рамонт палаца: адрамантавалі фасад і дах, падабралі прыгожую гістарычную каларыстыку, аднавілі ўязныя калоны. На чарзе – добраўпарадкаванне прысядзібнай тэрыторыі, дзе плануюць разбіць пладовы сад.
Сядзібны дом ці нават палац з’яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму. Гэта аднапавярховы прамавугольны будынак з порцікам на чатырох вялікіх калонах на цэнтральным фасадзе. Верх порціка (франтон) упрыгожаны гірляндай і карнізам. Раней на ім стаялі прыгожыя бронзавыя вазы, але іх знялі яшчэ падчас Першай сусветнай вайны.
Вакол палаца часткова захавалася старадаўняя мураваная ўязная брама канца 18 стагоддзя і арыгінальныя слупы.
Можна паглядзець і частку старога парк, а таксама некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Агулам (наколькі гэта магчыма) сядзібе ў Вялікай Рагозніцы пашанцавала не быць закінутай ці зруйнаванай.
Ніжэй кропка з адзнакай гэтай цікавосткі Беларусі на мапе:
У гэтым краі раю таксама паглядзець былую сядзібу “Жорна” у мястэчку Аляксандраўшчына і заехаць да ўнікальнага касцёлу ў Крамяніцы.
