На маю думку адзін з самых адметных і цікавых маёнткаў Ляхавіцкага раёна знаходзіцца ў невялікай вёсачцы Савейкі. Тутака захавалася багатая сядзіба Навіцкіх, шэраг гаспадарчых пабудоў, бровар, пейзажны парк, а таксама раней стаялі файныя скульптуры, якія на жаль з часам звезлі адсюль.
Гісторыя сядзібы Навіцкіх у Савейках
Адзін з былых уладароў мястэчка Савейкі, якога варта згадаць, калісьці быў Лявонцій Бенігсен, – прафесійны вайсковец, які рэдка бываў у гэтым краі. Але нягледзячы на гэты факт, мяркуецца што менавіта пры ім пачалося будаўніцтва сядзібнага дома.
Ці так гэта, – дакладна ўжо невядома, бо далей гісторыя рухалася наступным чынам. Бенігсен прадае сядзібу ў Савейках і багаты маёнтак пераходзіць да Крыштафа Незабытоўскага, які аддаў гэтыя ўладанні як пасаг сваёй дачцэ Валерыі, якая стала жонкай Канстанціна Рдултоўскага ў 1835 годзе.
Праўда Канстанцін быў марнатраўцам і ўжо да сярэдзіны 19 стагоддзя амаль цалкам збанкруціў, а сядзібу сваёй жонцы прадаў Гектару з Навіцкіх. Так менавіта з прозвішчам Навіцкіх будзе звязаны далейшы лёс палаца ў Савейках, ажно да 1939 года.
Сядзіба ў вёсцы Савейкі адносіцца да архітэктурнага стылю класіцызм, але некаторыя часткі адпавядаюць барока, а дзесьці бачны і рысы мадэрну.
Сам дом аднапавярховы, а ягоная цэнтральная частка мае два паверхі з аб’ёмным балконам і парадным уваходам.
Палац Навіцкіх мае форму прамавугольніка ў цэнтры якога порцік з 8 масіўнымі мураванымі калонамі, устаноўленымі парамі на аднолькавай адлегласці. Порцік служыў крытым навесам для пад’езду карэт, вазоў, брычак.
Прыбудова з левага боку з’явілася значна пазней. Увесь будынак быў накрыты нізкай двухсхільнай страхой з франтонамі па абодва бакі.
Унутраная планіроўка і аздоба першапачатковага палаца практычна невядомая, да таго ж сёння ўнутры нічога аўтэнтычнага ўжо не ўбачыш.
З адваротнага боку, ці паркавага, сядзіба выглядае таксама вельмі файна.
Тут ёсць лесвіца і невялічкі балкон, а вось наколькі ён аўтэнтычны пытанне. На фасадзе дарэчы ёсць лічба “1959”, верагодна – гэта дата, калі пачаў працаваць санаторый у Савейках.
Савейкі – бровар і іншыя гаспадарчыя пабудовы маёнтка
Побач з сядзібным домам можна ўбачыць двухпавярховую пабудову – былы флігель. З усіх будынкаў ягоны стан самы горшы – гэта звязана з тым, што абрынулася перакрыцце.
Унутр гэтай пабудовы даклдана лепей не ўваходзіць.
Па ўсёй тэрыторыі сядзібнага комплексу можна ўбачыць дзясяткі цікавых элементаў, напрыклад перад уваходам флігеля ўстаноўлена вось такая ваза (фота вышэй). Цалкам імаверна, што яна адносіцца да савецкага перыяду, але выглядае прыгожа нават цяпер.
Наступны будынак прыцягвае ўвагі часта не менш чым сама сядзіба Навіцкіх.
Што цікава, шмат у якіх крыніцах пабудова згадваецца як жылы дом, што даволі дзіўна. Будынак выкананы ў стылі архітэктуры неаготыка, з такіх жа матэрыялаў што і суседні бровар (мяне гэты факт падказвае, што хутчэй за ўсё гэта нейкае прамысловае збудаванне).
А вось за савецкім часам будынак ужо выкарыстоўваўся пад жыллё супрацоўнікаў.
На тэрыторыі сядзібнага комплексу Савейкі нядрэнна захаваўся бровар 1901 года, – дата будаўніцтва выкладзена на фасадзе будынка. Таксама тут можна ўбачыць ініцыялы Тэафіла Навіцкага, які валодаў гэтымі землямі ў той перыяд.
Даўжыня бровара прыкладна 44 метры, а шырыня каля 18 метраў.
Гэты будынак у познія савецкія гады выкарыстоўвалі як аптэку, свіран, жыллё і нават завод па вытворчасці свечак.
У 2012 і 2013 бровар спрабавалі прадаць, як у складзе сядзібы, так і як асобны будынак, тады пакупніка не атрымалася знайсці, але ёсць чуткі што атрымалася ў 2025 годзе.
Скульптуры ў Савейках
Кожны, хто калі-небудзь бываў на тэрыторыі сядзібы Навіцкіх, звяртаў увагу на каларытныя скульптуры ў Савейках. На жаль, гэтыя асаблівыя помнікі прыбралі – іх перавезлі ў розныя іншыя лакацыі (у асноўным у Ляхавічы).
Скульптура аленя стаяла недалёка ад двухпавярховага будынка афіцыны.
Яшчэ вандроўнікаў прама на алеі парка сустракалі Мядзведзікі.
Скульптура “жанчына з немаўлём” знаходзілася каля неагатычнага будынка, нават пастамент захаваўся.
З’явіліся гэтыя дзіўныя скульптуры на мяжы 1950-60-ых гадоў, у перыяд калі тут у Савейках працаваў санаторый.
І ў завяршэнне аповеда, давайце вернемся да самога палаца ў Савейках і ягонай гісторыі. Навіцкія заставаліся ўладарамі да 1939 года, затым маёнтак нацыяналізаваны. У пасляваенны перыяд будынкі сядзібы былі не ў лепшым стане, але сядзібу вырашалі аднавіць, каб у 1950 годзе тутака размясціць ваенны шпіталь. Затым комплекс аддалі пад патрэбы лагера, ну і апасля тут быў санаторый.
Сёння, лёс сядзібы ў Савейках неадназначны. Ужо не раз гэтыя будынкі выстаўляліся на таргі і нават яны прадаваліся, але якіх-небудзь работ па рэстаўрацыі яшчэ ніхто і не думаў праводзіць. З іншага боку: на тэрыторыі ёсць ахоўнік, відавочна праводзяцца ўборкі і большасць пабудоў закансерваваны. Толькі час пакажа што чакае былы маёнтак Навіцкіх. Ніжэй кропка з адзнакай гэтай цікавосткі на мапе:
У Савейках ёсць яшчэ адзін малавядомы гістарычны аб’ект – рэшткі капліцы. А недалёка ад гэтай вёскі можна наведаць сядзібу Нача, а таксама шыкоўны касцёл у Мядзведзічах.
