У мястэчку з вельмі прыемнай і гучнай назвай Сноў знаходзіцца адзін з найпрыгажэйшых сядзібных комплексаў Беларусі – палац Рдултоўскіх. Сам населены пункт (зараз гэта аграгарадок Сноў) пісьмова згадваецца ўпершыню яшчэ ў сярэдзіне 15 стагоддзя, як частка маёнтка Навагрудскага ваяводства ВКЛ.
Першапачаткова гэтыя землі належалі Радзівілам, у якіх у гэтым краі было багата маёнткаў. Ад іх Сноў перайшоў наступным ўладальнікам і гэта былі Гарабурды герба Габданк. А дзесьці ў 1639 годзе, Ян Геранім Рдултоўскі, набыў сноўскую сядзібу ў Ежы Гарабурды. Так пачынаецца гісторыя “зямель Рдултоўскіх” і іхняга палаца ў Снове.
Будаўніцтва, гісторыя і архітэктура сядзібы ў Снове
З гісторыяй будаўніцтва палаца багата блытаніны, бо не зусім зразумела калі дакладна з’явіўся той будынак, які мы можам з вамі паглядзець сёння. Асноўная і самая частая версія адсылае нас да 1827 года, па якой адказны за будаўніцтва быў Казімір Рдултоўскі, а архітэктарам праекта выступіў майстар Тышэцкі.
Аднак ёсць думкі, што будынак куды ранейшы і ўжо існаваў у сярэдзіне 18 стагоддзя. Так сустракаюцца згадкі, што ў Сноў прыязджаў апошні кароль Рэчы Паспалітай, а гаспадары Рдултоўскія сустракалі яго на ганку багатага палаца. Магчыма – гэта неразбярыха ў датах звязана і з тым, што будынак наўпрост перабудоўваўся.
Сямейная рэзідэнцыя Рдултоўскіх, якая прадстаўляла сабой сіметрычную планіроўку, была пабудавана на адкрытай, злёгку хвалістай, бязлеснай мясцовасці, на звілістай рацэ Сноўка, прытоку ракі Ушы. Вялізарны будынак у архітэктурным стылі класіцызм, даўжынёй каля 140 метраў налічваў сотні пакояў і залаў. Крыху дзіўна, але гэты ўнікальны помнік архітэктуры амаль поўнасцю захаваўся да нашых дзён.
Дамінантай палаца Рдултоўскіх выступае двухпавярховы аб’ём з масіўным чатырохкалонным порцікам (галоўны фасада). Паркавы бок вылучаецца аналагічным порцікам, але меншага памеру.
Да цэнтральнай часткі прымыкаюць двухпавярховыя карпусы, выбудаваныя перпендыкулярна да асноўнай восі палаца. Затым ідуць доўгія крылы ў адзін паверх, упрыгожаныя калонамі. Менавіта ў гэтых частках будынка размяшчаліся службовыя і жылыя памяшканні. Завяршаецца палац Рдултоўскіх ізноўку двухпавярховымі карпусамі.
Ва ўнутраным убранні сядзібы асаблівых і яскравых дэкаратыўных элементаў не было. Многія памяшканні можна нават назваць сціплымі, але ёсць і тыя якія сапраўды ўражвалі. Напрыклад парадная бальная зала з высокай столлю і вокнамі паабапал.
Звонку будынак вылучаецца рэльефным карнізам па ўсім перыметры палаца, а на бакавых флігелях захавалася ляпніна.
Пры Казіміры Рдултоўскім, гэта першая палова 19 стагоддзя, сядзібны комплекс у Снове сапраўды застаў лепшыя часы. На той момант палац з’яўляўся цэнтрам свецкага жыцця рэгіёна. Акрамя таго развівалася сельская гаспадарка і агародніцтва, была нават пабудавана суконная фабрыка.
Вакол палаца раскінуўся шыкоўны парк з шырокімі алеямі, фруктовымі дрэвамі і сцежкамі, на жаль зараз усё гэта прыходзіць у лёгкае запусценне. Таксама на тэрыторыі комплексу знаходзіўся дэкаратыўны водны басейн, сістэма каналаў якога ўтварыла невялічкія выспы, якія і сёння можна ўбачыць.
Пасля смерці Казіміра, багаты палац у Снове перайшоў ва ўласнасць да яго малодшага сына – Яўстафія Рдултоўскага. Цалкам імаверна, што нашчадак слаўнага бацькі прайграў палац у карты, бо ў 1854 годзе ўладаром Снова стаў барон Густаў Гартынг. Вось такім чынам гісторыя мястэчка стала звязана з прозвішчам Гартынгаў (Гарцінгаў).
Адным з апошніх уладальнікаў маёнтка быў – Генрых з роду Гартынгаў. У 1925 годзе ён прыняў рашэнні аб продажы Сноўскага палаца. І ўжо праз некалькі гадоў тут уладкаваліся польскія афіцэры, якія прыстасавалі будынак пад свае запатрабаванні (жыллё, канцылярыя і нават казіно).
Сам будынак не мяняўся, а вось тэрыторыя парку – так. Па перыметры сядзібы была высаджана яловая алея, якая сёння крыху хавае палац. Ледзь наводдаль былі пабудаваны польскія кашары, якія з сярэдзіны 20 стагоддзя служылі ваенным шпіталем.
Палац у Снове сёння
З 1939 года былы маёнтак роду Рдултоўскіх выкарыстоўваўся ўжо савецкімі вайскоўцамі для сваіх патрэб.
А вось з 2006 года будынак аказаўся на балансе ў КДБ Беларусі. З 2015 года рабіліся спробы прадаць комплекс, але беспаспяхова. Пакупнік знайшоўся толькі ў 2021 годзе, хто менавіта – невядома, паведамляецца толькі што кошт здзелкі склаў каля 300 тысяч даляраў.
Плануецца, што ў Снове арганізуюць турыстычны аб’ект, цэнтрам якога якраз і стане адноўлены палац.
На 2026 год складана сказаць ці рухаецца працэс у нейкі адпаведны бок, бо выглядае быццам бы і не. Але пры гэтым тэрыторыя ахоўваецца, а сам палац даглядаецца.
Знайсці гэты палац будзе проста, глядзіце адзнаку на мапе ніжэй:
Багацце цікавостак робіць Сноў асабліва цікавым для наведвання. Тутака можна яшчэ паглядзець царкву на старых могілках, касцёл Святога Яна Хрысціцеля, сядзібу “Горны Сноў”. Калі час дазваляе, можна таксам з’ездзіць у Аношкі і адшукаць месца дзе стаяла сядзіба Чапскіх.
