Калі ехаць па трасе H6005, што злучае аграгарадок Валеўка і раённы цэнтр Карэлічы, можна трапіць у вёску Райца. З цікавостак тут трэба адзначыць дзіўную царкву Святой Барбары і былую сядзібу Дуніных-Раецкіх, з прозвішчам якіх дарэчы і звязана гісторыя мястэчка Райца.
У 1817 годзе на ўзвышшы, бадай што ў самым цэнтры Райцы, быў узведзены каталіцкі храм. Але, як і многія іншыя касцёлы, у 1863 годзе будынак быў перароблены ў праваслаўную царкву.
Што цікава, тады храм і не надта моцна перабудавалі, таму ён захаваўся ў даволі рэдкім для нашых земляў архітэктурным стылі – рэтраспектыўна-гатычным.
Ініцыятарам будаўніцтва гэтага храма быў Францішкак Раецкі, які хацеў каб у Райцы была радавая капліца-пахавальня іхняга роду. Ёсць меркаванне, што дзіўная архітэктура – гэтага як раз такі ягоная ідэя.
Царква вылучаецца маляўнічасцю архітэктурных форм і сваім дэкорам: стральчатыя парталы, аркі, нішы, магутныя контрфорсы, а яшчэ прыгожыя вітражы і канешне роспіс сцен.
На галоўным фасадзе ўзвышаецца чатырохгранная вежа з зубчастым парапетам. Што цікава, калісьці на вежы быў гадзіннік, а над ім статуяй Божай Маці (можна ўбачыць на старым фота).
Да царквы Святой Барбары цягнуцца бетонныя ўсходы, злева ад якіх захавалася плябанія з брамай. У перыяд, калі храм стаяў закінутым, менавіта тутака вяліся службы. Невялічкім напамінам пры тыя часы з’яўляюцца званы.
З іншага боку ўзгорка знаходзіцца невялікая брама з фамільным гербам роду Дуніных-Раецкіх – Лебедзем, як разумею, аднавілі яе нядаўна.
К слову, менавіта ад гэтага ўваходу вядзе алея са стогадовымі дрэвамі і могілкамі, па якой можна дабрацца да сядзібы Путкамераў, якія валодалі гэтымі землямі пасля Раецкіх. Сёння ў будынку працуе прыватны музей.
Яшчэ адна цікавостка Райцы знаходзіцца за сядзібай, далей у парку. Калі крочыць па дарозе ў самы канец, можна адшукаць стары каменны слуп з гербам Раецкіх – “Лебедзь”.
Па ўспамінах, гэты слуп вянчала статуя Дзевы Марыі, а пад гербам, у спецыяльным углыбленні, месцілася медная таблічка з нейкім надпісам зробленым яшчэ да 1863 года. Аднак пасля паўстання яна была згублена, ці дзесьці схавана, і потым ужо так і не павярнулася на сваё былое месца.
У храма даволі сумная гісторыя, бо да 2003 года царква Святой Барбары ў вёсцы Райца cтаяла амаль цалкам разбураная.
У 1959 годзе гэтаму будынку нават прадпісалі знос, вядома што і ў ваенны час стан пабудовы быў не лепшы.
Па некаторых версіях царкву спалілі партызаны, па іншай версіі, – расстралялі артылерыяй падчас Другой сусветнай. Мясцовыя жыхары таксама актыўна ўносілі свой унёсак у планамернае раскраданне маёмасці, ад таго аўтэнтычных элементаў у касцёла-царквы амаль і не засталося.
Ніжэй кропка з адзнакай гэтай цікавосткі на мапе:
У гэтым краі раю таксама заехаць у мястэчка Варонча, дзе можна паглядзець старыя могілкі, рэшткі сядзібы і шыкоўны касцёл.
