Мінск багаты на розныя цікавосткі і славутасці, а цэнтральная ягоная частка вылучаецца ў той ці іншай ступені амаль кожным будынкам. Так, напрыклад, на праспекце Незалежнасці можна ўбачыць унікальную пасляваенную архітэктуру. У гэтым артыкуле падрабязней прапаную спыніцца на адным з самых яскравых прыкладаў сталінскага класіцызму ў Мінску – будынку ГУМ (Гарадскі ці Дзяржаўны ўніверсальны магазін).
Гісторыя ўніверсальнага магазіна
Праўда гісторыя першага сталічнага ўнівермага пачынаецца, так бы мовіць, крыху лявей ад звыклага для ўсіх месца. Так у траўні 1934 года крама спачатку пачала працаваць у былым польскім банку, будынак на фота ніжэй:
Гэты незвычайны дом пабудавалі яшчэ ў 1910 годзе, у нязвыклай для Мінска архітэктуры – мадэрн. Размяшчаўся ён тады яшчэ на вуліцы Захар’еўскай, адразу насупраць гасцініцы “Гарні”.
Пасля заканчэння вайны стала зразумела, што ГУМ ужо не адкрыецца ў старым будынку, бо вуліца і пабудовы стаялі ў руінах. Рашэнне аб будаўніцтве новага будынка прынялі ў ліпені 1945 года. Будучы цэнтр гандлёвага жыцця сталіцы папярэдне ацанілі ў 6-8 мільёнаў рублёў, а скончыць планавалі ўжо да 1947 года.
Аднак на справе выйшла інакш, – будаўнічыя работы ішлі цяжка: доўгае праектаванне, зацвярджэнне планаў і ўзгадненне бюджэтаў. Да 1948 году каркас амаль скончылі, але стаяў востры недахоп працоўнай сілы, да таго ж палонных немцаў, якія працавалі на аб’екце, адправілі на радзіму.
ГУМ у Мінску з’явіўся стараннямі двух архітэктараў: Мялегі Льва Уладзіміравіча і Гегарта Рамана Міхайлавіча. На рахунку другога ёсць яшчэ некалькі вядомых пабудоў у горадзе, якія вы напэўна бачылі: БДАМ (акадэмія музыкі) на Інтэрнацыянальнай, будынак “Белэнерга” на Карла Маркса і Мінскі тэлецэнтр на беразе Свіслачы.
Гандлёвы аб’ект увялі ў эксплуатацыю ў лістападзе 1951 года. Для жыхароў тагачаснага Мінска ўнівермаг стаў сапраўдным прарывам і вельмі папулярным месцам (не толькі для пакупак, але і прагулак). Да таго ж, унутры крамы сапраўды было на што паглядзець. Мазаічная падлога на першым паверсе, дзівосныя жырандолі, ляпніна і пілястры – усё гэта ўражвала і здзіўляла.
Цікава, што з боку вуліцы Леніна ўнівермаг мусіў выходзіць на новую плошчу, якая так і не з’явілася. Цэнтральны ўваход планавалі зрабіць якраз на гэтую вуліцу, але фактычна адбылося інакш.
Першых работнікаў будучага ўнівермага адправілі вучыцца і стажыравацца ў Санкт-Пецярбург (тады Ленінград, дзе знаходзіўся легендарны ДЛТ) яшчэ да завяршэння ўсіх работ.
На той час у Беларусі проста фізічна не было спецыялістаў патрэбнага ўзроўню кваліфікацыі для такіх гандлёвых аб’ектаў.
Падрыхтоўка да адкрыцця магазіна часам ішла вельмі спрытна. Многія работнікі займаліся ўсімі пытаннямі адразу, як арганізацыйнымі, так і тэхнічнымі. Паралельна ва ўнівермаг падвозілі тавары, некаторыя з якіх былі сапраўдным дзявоцтвам і экзотыкай. Па чутках, перад адкрыццём, прадаўцы нават ночылі ў аддзелах побач з таварам, бо баяліся крадзяжоў.
Адкрыццё ГУМа чакалі, але безумоўна і перажывалі, – не ведалі як яно будзе. Афіцыйная частка адбылася 5 лістапада, але просты пакупнік змог патрапіць у новы будынак толькі 6 лістапада, 1951 года. На адкрыцці ўнівермага парадак забяспечвала конная міліцыя, ды была і такая, пад кіраўніцтвам маёра Гінзбурга.
У ГУМе таго часу прадаваліся ўнікальныя тавары: пральныя машыны з Рыгі, пласцінкі з Венгрыі і Польшчы, і тэлевізары маркі “Нёман”.
Дзейнічала цікавая паслуга, якая сёння можа падацца дзіўнай. На паверхах стаялі аўтаматы з адэкалонам, дзе за невялікую плату можна было “атрымаць” разавую порцыю парфума на вопратку. У тыя часы флакон каштаваў дорага і быў даступны далёка не кожнаму.
Да сярэдзіны 70-ых ГУМ пачаў мяняцца, набываючы рысы магазінаў, якія знаёмы ўсім сёння. На месца вузкаспецыялізаваных секцый прыйшлі аддзелы: “Тавары для жанчын”, “Тавары для дома” і г.д. Паралельна ўкараняліся новаўвядзенні ў выглядзе дадатковых паслуг: раскрой адзення, аддзяленне сувязі і іншыя.
У 1979 годзе пачаўся капітальны рамонт усяго будынка, але ўнівермаг працягваў працаваць без перапынкаў. На працягу 4 гадоў праводзіліся рэстаўрацыйныя і будаўнічыя работы.
Менавіта ў гэты перыяд падлогі ўнівермага сталі гранітнымі, а сцены ўпрыгожылі мармурам.
90-ыя былі не самым простым перыядам універмага. У 1997 годзе дзяржаўны ўніверсальны магазін пераўтварылі ў ААТ “ГУМ”, а абрэвіятура крамы стала па сутнасці ейнай афіцыйнай назвай.
А вы ведалі?
У Мінскім ГУМ ёсць свая бібліятэка і музей, а таксама памяшканне з зонай адпачынку для супрацоўнікаў.
У музеі можна ўбачыць фатаграфіі ўсіх дырэктараў, дэфіцытныя тавары мінулага, розныя ўзнагароды і дыпломы.
Калісьці ў гэтым пакоі размяшчаўся кабінет грамадзянскай абароны, сваю актуальнасць ён страціў і быў пераабсталяваны пад бібліятэку, якая з цягам часу стала і музеем.
Самі супрацоўнікі бібліятэкай асабліва не карыстаюцца, але пра гэтае месца вядома ведаюць.
Перад уваходам у музей таксама характэрнае месца – гэта і ёсць той самы пакой адпачынку з зімовым садам.
Цікава будзе наведаць і ўнутраны двор, тэрыторыя хоць і зачыненая, але сюды часта праходзяць аматары фатаграфій каб зрабіць атмасферны здымак з савецкім таксафонам.
З унутранага дворыка можна разгледзець і адваротны бок тых самых легендарных вітражоў ГУМа.
Такі вялікі ўнівермаг мае свой і мастацкі аддзел, дзе працуюць над афармленнем зменных і сезонных кампазіцый. У тым ліку над напаўненнем вітрын (звычайна іх мяняюць раз на сезон).
Усе тыя маленькія і вялікія дэкаратыўныя элементы, якія вы бачыце ў ГУМ нараджаюцца ў гэтых пакоях на верхніх паверхах будынка.
Трохі цікавых фактаў
За парадкам у ГУМ адказваюць больш за сотню камер на ўсіх паверхах.
Лозунг універмага – “Гандлёвыя традыцыі, правераныя часам”.
Архітэктары ўнівермага натхняліся базілікай Паладыю ў Італіі і бібліятэкай Святога Марка ў Венецыі (паглядзіце абавязкова фота).
Мінскі дзяржаўны ўнівермаг стаў першай крамай Беларусі дзе з’явілася сістэму самаабслугоўвання.
View this post on Instagram
Цэнтральны ўваход ГУМа засвяціўся ў фільме 2008 года “Стылягі”, там універмагу адведзена роля моднага маскоўскага клуба “Кактэйль-хол”.
Трэці паверх – сэрца ўсёй крамы, тут можна ўбачыць люстру, якая вісіць тутака ажно з 1951 года.
Пляц гандлёвых і складскіх памяшканняў крамы складае парадку 7000 м2.
У ГУМе, як і ў дзень адкрыцця, ёсць вялікая разнастайнасць тавараў (каля 100 т. найменняў)
ГУМ актыўна выкарыстоўваў рэкламу за савецкім часам, хоць па сутнасці ў ёй і не меў патрэбы.
View this post on Instagram
Лі Харві Освальд (галоўны падазраваны ў забойстве прэзідэнта Кэнэдзі, які 2 гады жыў Мінску) быў частым наведвальнікам універмага і ў сваіх дзённіках даваў станоўчы водгук на працу і асартымент.
За доўгую дзейнасць, ГУМ перажыў мноства ўзлётаў і пад’ёмаў, пакінуўшы значны адбітак у сучаснай гісторыі горада, так і ў станаўленні гандлю. Ужо складана ўявіць скрыжаванне на Незалежнасці і Леніна без гэтага аб’екта. Калі раней вы не глядзелі на гэты будынак з пункту гледжання архітэктуры, то раю гэта зрабіць! Ніжэй кропка з адзнакай гэтай цікавосткі на мапе:
Паглядзіце як выглядаў Мінск у фільме 1989 года “Пад небам блакітным…”, а таксама дзе знаходзілася першая электрастанцыя ў горадзе.
