Убачыць у Беларусі “піраміду” – ну неяк не чакаеш, але такі ўнікальны аб’ект у нас ёсць, знаходзіцца ў Маліноўшчыне (Маладзечанскі раён). За дзіўнай формай піраміды хаваецца гісторыя маёнтка Свентаржэцкіх, якія і збудавалі гэтую капліцу, як фамільную пахавальню.
Доўгі час Маліноўшчына была часткай вялікага маёнтка Лебедзева, які ў свой час належаў князям Гальшанскім, апасля – Радзівілам. Свентаржэцкія набылі Маліноўшчыну ў апошніх прыкладна ў 1702 годзе, а з часам і значна павялічылі свае землі.
Адзначыць у гісторыі трэба Міхала Свентаржэцкага які правёў у фамільным маёнтку так бы мовіць індустрыялізацыю. Ён пабудаваў тутака вінакурню, крухмальны завод, паравы млын і дрожджавы завод.
Гэты поспех і развіццё падтрымлівалі і наступныя прадстаўнікі роду. У нейкі момант тут нават існаваў цэлы запаведнік з рэдкімі дрэвамі і жывёламі. А вось наконт даты будаўніцтва капліцы-піраміды спрэчкі ідуць дасюль.
Так паводле “падання”, яна была пабудавана паміж 1820 і 1825 гадамі італьянскімі архітэктарамі, якія прыбылі ў Віленскі край з войскам Напалеона. Аднак ёсць другія звесткі, што капліцу ўзвялі з цэглы ў 1838 годзе, а па іншых дадзеных, яе будаўніцтва пачалося толькі ў другой палове 19 стагоддзі, – у 1898 годзе. Вось такія блытаніна.
Капліца мае форму высокай чатырохграннай піраміды, якая накрыта невялічкім вальмавым дахам і ўвянчана чыгунным крыжам.
Архітэктурны стыль пабудовы можна агулам аднесці да эклектыкі, але тут таксама прысутнічаюць архітэктурныя элементы класікі і готыкі.
У крыпце гэтай капліцы былі пахаваны больш за 20 членаў сям’і Свентаржэцкіх. Усе пакаленні спадчыннікаў маёнтка Маліноўшчына з вялікай асцярожнасцю і павагай дбалі за памяццю продкаў.
Сядзіба Свентаржэцкіх, якая стаяла ў Маліноўшчыне да 1939 года, датуецца пачаткам 19 стагоддзя. Гэта быў драўляны будынак, узведзены на высокім падмурку з прамавугольным планам у цэнтры ягонага фасада знаходзіўся традыцыйны ганак з двума парамі калон, якія падтрымлівалі трохвугольны франтон. На жаль, падчас Другой сусветнай вайны сядзібны дом быў разбураны і з часам цалкам знесены.
Сёння ад былога маёнтка захаваўся парк, некаторыя гаспадарчыя пабудовы і абеліск.
Дарэчы, гэты абеліск быў усталяваны ў 1912 годзе над магілай Міхала Свентаржэцкага. Спачатку ён быў пахаваны, згодна з ягоным тэстамэнтам, у лесе на ўгоддзях маёнтка Высокаўшчызна. Аднак, калі той маёнтак быў прададзена, яго сыны перанеслі прах бацькі ў Маліноўшчыну.
Цяпер абеліск месціцца за ракой і да яго крыху складна падысці.
Яшчэ адна цікавостка Малінаўшчыны з часоў Свентаржэцкіх былая, так званая, “кухня” – вялікі прамавугольны будынак з тоўстымі цаглянымі сценамі. Па сутнасці гэта – флігель, ці афіцына.
Гэты будынак дакладна вылучаецца сваімі вострымі аконнымі і дзвярнымі праёмамі. Гарышчы флігеля, пасля мадэрнізацыі маёнтка, выкарыстоўвалі як пральню і кухарскія памяшканні.
Апошнім уладаром Маліноўшчыны быў Зігмунд Свентаржэцкі, які пасля Першай сусветнай вайны спрабаваў аднавіць увесь маёнтак да было стану, але набліжалася новая вайна і нацыяналізацыя, якія і паклалі канец сядзібе Свентаржэцкіх.
Капліца ў Маліноўшчыне з’яўляецца помнікам сядзібна-паркавага мастацтва, але на жаль, размяшчаецца на тэрыторыі дзейнага прадпрыемства “Аквадзіў”, – як разумееце, уваход на тэрыторыю абмежавана.
Ніжэй кропка з адзнакай гэтай цікавосткі Беларусі на мапе:
Падобная капліца, ёсць і ў мястэчку Узда. У гэтым краі раю таксама заехаць у Беніцу паглядзець на шыкоўны касцёл.
