У пачатку 20 стагоддзя амаль 50% насельніцтва Гомеля складалі яўрэі, а ў горадзе налічвалася больш за 20 сінагог і столькі ж малітоўных. Аднак за перыяд рэпрэсій і генацыду ў перыяд Другой сусветнай вайны колькасць яўрэйскіх жыхароў кардынальна зменшылася. На працягу другой паловы 20 стагоддзя тэндэнцыя да скарачэння яўрэйскага насельніцтва ў Гомелі толькі працягнулася, а ад усёй колькасці сінагог ацалела толькі адна – сінагога “Рош-Піна”.
Будынак узвялі ў самым канцы 19 стагоддзя, але за сваю доўгую гісторыю гэтая сінагога неаднаразова перабудоўвалася. Тое аблічча, якое можна ўбачыць сёння ўжо значна адрозніваецца ад першапачатковага варыянта.
Часам выказваюць памылковую думку аб тым, што сінагога “Рош-Піна” гэта былая Вялікая мураваная сінагога (Харальная). Аднак гэта зусім розныя будынкі ў розных лакацыях Гомеля.
Так Вялікая была пабудавана ў 1833 годзе і па сутнасці стала адным з апошніх маштабных горадабудаўнічых праектаў графа Мікалая Румянцава, які актыўна фінансаваў будаўніцтва. Храм знаходзіўся ў самым цэнтры Гомеля на скрыжаванні вуліц Базарнай і Магілёўскай (сучасныя вуліцы Працоўная і Кірава).
Будынак замыкаў перспектыву і вельмі добра праглядаўся з цэнтральнай плошчы. Вялікая сінагога была пабудавана ў стылі класіцызму, гэта быў сапраўды велічны будынак з магутным трохвугольным франтонам, які пасярэдзіне разразаўся глыбокай і прыгожай паўкруглай аркай-лоджай. У 1923 годзе савецкія ўлады экспрапрыіравалі пабудову і перарабілі яе пад залу Гарсавета, апасля пад Клуб швейнікаў.
У 1941 годзе, падчас нямецкіх бамбардзіровак будынак быў ператвораны ў руіны. Пасля вызвалення горада, рэшткі сінагогі разабралі.
Габрэйскай абшчыне будынак “Рош-Піна” павярнулі ў пачатку 90-ых, тады ж пачалася павольная рэканструкцыя. Гэты працэс зацягнуўся на некалькі гадоў, але па выніку ўсё яўрэйскае жыццё горада пераехала ў гэтую гістарычную пабудову.
Сінагога “Рош Піна” знаходзіцца на вуліцы Чырвонаармейская 1А, ніжэй кропка з размяшчэннем аб’екта на мапе:
У Гомелі абавязкова трэба наведаць палац Румянцавых-Паскевічаў і прагуляцца па пейзажным парку.
